حافظه چیست؟(قسمت اول)

يان هانتر مي نويسد: كسي كه مي گويد حافظه خوبي دارم شايد مقصودش اين است كه مي تواند يكي از اين كارها را انجام دهد كتابي را بخواند و همة مطالب آن را بازگو كند، يك پاراگراف را بخواند و كلمه به كلمه آن را از حفظ بگويد و دربارة موضوعي خاص توضيحات لازم و كافي را بدهد و برخي از تجربيات دوران كودكي خويش را بازگو كند و ... (جعفريان 1375).

از ميان مشكلات فراواني كه براي روان شناسي شناختي وجود دارد هيچ كدام به اندازه ماهيت ساختار حافظه مبهم نيست مغز، ناظر و سرپرست زندگي انسان است و اعمال او را كنترل مي كند. مغز مخزن حافظه است و دانش را براي استفاده در آينده ذخيره مي كند در 25 سال گذشته آنچه د مورد حافظه كشف شده به مراتب بيشتر از همه مطالبي است كه در طول تاريخ دربارة آن كشف شده است(ماهر، 1371).

حافظه عضله نيست؟ بعضي از كتابهاي پرورش حافظه گفته اند كه حافظه مانند عضله است، اگر قصد داشته باشيد عضله هايتان قويتر شود، تنها كاري كه بايد انجام دهيد اين است كه آنها را به كار گرفته و تمرين كنيد. همين طور اگر بخواهيد حافظه تان قويتر شود، آنچه بايد انجام دهيد فقط اين است كه با آن كار كنيد. تمرين حافظه در حقيقت برخي از مردم معتقدند كه به كارگيري و تمرين اشاره كليدي پرورش حافظه است. تنها كاري كه بايد انجام دهيد تمرين و به كارگيري چيزهاي مختلف است و بدين ترتيب حافظه تان قويتر و قويتر خواهد شد. در واقع اين باور همان و آيين انضباط ضروري است. آيين انضباط ضروري مي گويد كه ذهن مي تواند از طريق تمرين قويتر شود. ويليام جيمز كه اغلب به عنوان پدر روانشناسي آمريكا از او ياد ميكنند، آزمايشي را فراهم آورد تا ببيند كه آيا مي تواند از طريق تمرين، حافظه خود را بهبود بخشيد يا خير. او هشت روز جهت حفظ 158 سطر از آثار ويكتور هوگو صرف كرد و دريافت كه به طور متوسط هر دو سطر به 50 ثانيه زمان نياز دارد. سپس به مدت سي و هشت روز حافظه اش را با آثار ميليون تمرين داد، پس از اين تمرين او 158 سطر ديگر از آثار ويكتور هوگو را با استفاده از روش قبلي حفظ نمود. او دريافت كه براي حفظ و از بر كردن هر سطر به طور متوسط 57 ثانيه صرف نموده است. يعني كمي آهسته تر از دفعه قبل حفظ كرده است. هيچگونه دليل معتبري مبني بر اينكه تمرين به خودي خود نقش مهمي را در بهبود حافظه ايفا مي كند وجود ندارد. درست است كه تمرين ياد سپاري مي تواند به تقويت حافظه كمك كند، اما آن چيزي كه در طول تمرين انجام مي دهيد مهمتر از مقدار تمرين است. يك پژوهش علمي نشان داد كه سه ساعت تمرين صرف، حافظه را بهبود نبخشيده، سه ساعت تمرين با روشي معين توانسته است حافظه را تقويت كند(جعفريان، 1375).

آيا حافظه يك ملكول شيميايي است؟

پژوهشهاي جديد كه در مورد امكان وجود يك عامل شيميايي يادگيري و نگهداري انجام گرفته، برخي روانشناسان ، عصب شناسان و زيست شناسان و زيست - شيمي دانها را وادار كرده است كه از حافظه به عنوان يك ماده شيميايي، ماده كه مي توان آن را از راه دهان يا تزريق وارد بدن كرد، صحبت كنند. عامل شيميايي مورد سؤال عبارت است از اسيد ريبونوكلئيك RNA يا ماده شيميايي ديگري كه شباهت زياد به آن دارد. RNA عبارت است از يك ملكول بزرگ كه در داخل نرون سلول عصبي با سلولهاي ديگر پيدا مي شود. تصور بر اين است كه وقتي يادگيري به وجود مي آيد، RNA موجود در داخل نرون تغيير مي يابد تا با طرح كلي فعاليت كه تغيير مي كند مطابقت داشته باشد.

RNA تغيير يافته البته مسأله به همين جا و به همين سادگي حل نمي شود. مي توان اين حافظه را از مغز يك حيوان خارج كرد و آن را از راه تغذيه يا تزريق در اختياز حيوان ديگري قرار داد. حيوان دوم حافظه اولي را كسب خواهد كرد و بدون آنكه خود اقدام به يادگيري كند، آنچه را كه اولي انجام مي داد او نيز انجام خواهد داد. اين عمل ظاهراً منطقي بنظر مي رسد اما سؤالاتي به دنبال دارد، از جمله اين كه RNA يا ساير مواد شبيه آن چگونه بر راه عصبي تعيين كننده پاسخ اثر مي گذارد؟ براي اينكه يك حيوان بتواند، در مقابل يك محرك معين به شيوة خاصي عمل مي كند، لازم است كه تحريك حسي، با نظمي معين به طرف عضلات اختصاصي روانه شود. براي تثبيت چنين مسيري لازم است كه RNA كه به حيوان دوم داده شده است، با جريان خون تا نرونهاي اختصاصي (نرونهايي كه راههاي انتقال را تشكيل مي دهند) انتقال يابد و تنها آنها را تحت تأثير قرار دهد. تا به حال به روشني معلوم نشده است كه اين كار چگونه مي تواند انجام گيرد. در اصل يادگيري يعني تغيير در راههاي انتقال دستگاه عصبي و حافظه يعني نگهداري اين تغيير. مي توان پذيرفت كه تزريق RNA در دستگاه عصبي مي تواند به تشكيل حافظه كمك كند اما نمي توان RNA را خود حافظه دانست، حافظه اي كه مي توان از يك حيوان برداشت و به ديگري تزريق كرد(گنجي، 1372).

ادامه دارد...

برچسبها: حافظه, تمرین حافظه, مشکلات حافظه, اختلالات حافظه, مرکز مشاوره در گرگان