هوش و اندازه گیری آن

ماهیت هوش

وکسلر: وی هوش را یک مفهوم کلی تلقی کرد که شامل توانایی فرد برای اقدام هدفمند، تفکر منطقی و برخورد موثر با محیط است.

1) تفکر انتزاعی

2) یادگیری از تجربه

3) حل مساله از راه بینش

4) سازگاری با موقعیت جدید

رویکردهای هوشی

الف) رویکرد روان سنجی

هوش یک سازه یا صفت است که در آن تفاوتهای فردی وجود دارد.

بینه، ترمن، اسپیرمن، ترستون، گاردنر،

ب) رویکرد عصبی – زیستی

هالستید (1961) معتقد است تعدادی از کارکردهای مغز که به هوش مربوط است به طور نسبی از ملاحظات فرهنگی مستقل اند. انها پایه زیستس دارند و در همه ی افراد به کارکردهای مغز مربوط اند. او 4 عامل را مشخص کرده است:

1) یکپارچگی مرکزی (Central Integration ): توانایی شخص برای سازمان دادن به تجربه هاست.هم آختگی تجارب قبلی و یادگیری پیشین در ارتباط با تجربه های جدید. هدف این بخش سازگاری است.

2) انتزاع (Abstract): دسته بندی اشیاء بصورت طبقه های مختلف و درک شباهت ها و تفاوتها.

3) قدرت (Power): توانایی شخص در معوق گذاشتن عاطفه ها است. به گونه ای که منطقی بودن و توانایی عقلی بتواند نمو و رشد کند.

4) جهت یابی (Directional): کانون یا جهت را برای توانایی شخص فراهم می کند.

هورن و کتل : هوش متبلور و سیال

دونالد هب: هوش A و B

هوش A و سیال مادرزادی و زیستی است و مستلزم داشتن نظام عصبی سالم است و به توانایی مساله گشایی مربوط است و هب معتقد است که با آزمونهای هوشی قابل اندازه گیری نیست.

هوش سیال: شخص را قادر می سازد که رابطه ها، شباهت ها و همسانی ها را درک کند. در برابر آسیب مغزی حساس است. عمدتا غیر کلامی و نابسته به فرهنگ هستند. و بوسیله ماتریس های پیشرونده و تحلیل های تصویری اندازه گیری می شوند.گفته می شود که خرده مقیاس های عملی WAIS-R و WISC هوش سیال را می سنجد. هوش سیال تا 14 سالگی افزایش می یابد و از هنگام تا 20 سالگی ثابت است و از آن پس به تدریج افول می کند. هوش متیلور از محیط تاثیر می پذیرد و به محتوا معطوف است. در برابر اسیب مغزی کمتر دچار نقصان می شود. تا 40 سالگی رشد می کند و از آن به بعد به کندی رو به کاهش می رود.

ج) رویکرد شدی

نظریه پیاژه

د) رویکرد پردازش اطلاعات

از دهه ی 1970 با رویکرد شناختی وارد روان شناسی شد. به محتوا به جای نتیجه توجه دارد. شیوه های دریافت، ذخیره، یادآوری و روشهایی که سرانجام به پاسخ منتهی می شود مورد توجه قرار می گیرد.

کمپیون و بروان: نظام معماری و نظام هماهنگ ساز یا اجرایی

فواید آزمون های هوشی

• رفتار آینده را به دقت پیش بینی می کند.
• نمره های هوشبهر با مشاغل تخصصی سطح بالا که متوسط هوشبهر صاحبان آنها به 125 و مشاغل کارگری غیر ماهر با متوسط هوشبهر 87 همبستگی نشان می دهد. همبستگی بین هوش کلی و موفقیت شغلی مدیران 53/0؛ فروشندگان 61/0 و کارمندان دفتری 54/0 است.
• درباره قوت و ضعف شناختی شخص اطلاعات با ارزشی در اختیار می گذارد.
• برای متخصصان و مربیان و پژوهشگران اندازه خط پایه فراهم می کند.
• آزمایش کننده به آسانی می تواند نقاط قوت و ضعف روانی شخص را با مقایسه نتایج هر خرده آزمون تعیین کند. برای مثال نمره نسبتا بالا در طراحی مکعب و الحاق بیانگر سازمان ادراکی خوب است.
• می تواند اطلاعات شخصیتی هم فراهم کند.

معایب

v سوگیری در جهت تفکر همگرا، تحلیلی فراهم می کند.

v نمره ها بع عنوان معرف استعداد مادرزادی تلقی می شود.

v انها به "چه" توجه دارند تا به " چگونه"

v سودمندی کم آن در سنجش اقلیت

v برخی مردم آن را جزء اطلاعات محرمانه قلمداد می کنند.

v دامنه انتهایی هوش را به دقت اندازه گیری نمی کند.

طبقه بندی هوش

خطاهای در حین اجرای آزمون

1) شکست در ثبت پاسخ آزمودنی ، دایره کشیدن دور نمرات یا ثبت زمان

2) دادن نمره زیاد به پاسخ آزمودنی

3) شکست در طرح پرسش بر اساس الزامات راهنمای اجرای آزمون

4) پرسیدن از آزمودنی به شیوه نامناسب

5) دادن نمره های کمتر از آنچه که در راهنمای آزمون مطرح شده است.

6) اشتباه در تبدیل نمرات خام به نمره معیار

7) شکست در دادن نمره های درست به ماده های عملی آزمون

8) اشتباه در محاسبه مجموع نمرات خام

9) اشتباه در محاسبه سن زمانی

الف) هوشبهر مقیاس کلی

این نمره معمولا تنها نمره ای است که بیشترین اعتبار و روایی را دارد.

موقعیت نسبی شخص را در مقایسه با همسالانش به دست می دهد.

باید تبدیل به رتبه درصدی شود

خطای معیار را گزارش دهید. 110-+5

ب) هوشبهر کلامی – عملی

هوشبهر کلامی شاخصی از توانایی درک و فهم کلامی است.

هوشبهر عملی توانایی دیداری- فضایی را اندازه گیری می کند.

تفاوت بین نمره عملی و کلامی خیلی مهم است. نمره 12 یا بیشتر قابل توجه است.

اگر نمره هوش عملی بطور معنی دار بالاتر از هوش کلامی باشد این تفاسی قابل تامل است:

1) توانایی سازمانی ادراکی برتر

2) توانایی کارکردن تحت فشار زمان

3) گرایش به پیشرفت تحصیلی پایین

4) بزهکاری

5) فردی که می توان وی را اهل عمل توصیف کرد تا اهل تفکر و نظر

6) شخصی که سطح اجتماعی – اقتصادی پایین دارد.

7) نارساخوانی

8) ضعف در رشد مهارتهای درک شنیداری، پردازش یا هر دو

9) حل مسایل فوری تا دانش متراکم

10) آسیب نمکره چپ

11) آسیب مغزی را باید به بزرگسالان با طبقه اجتماعی پایین محدود کرد نه کودکان

12) آسیب در نیمکره چپ که باعث P>V شده در مردان بیشتر است.

13) آسیب در نیمکره چپ که باعث P>V شده در افرادی که تحصیلات پایین تر از متوسط دارند شایع تر است.

14) سکته نیمکره چپ، صرع قطعه چپ یا تومور ها یا آسیب تازه در مقابل مزمن تفاوت P>V کمتر نشان می دهند.

15) اگر نمره مقیاس عملی 15 نمره یا بیشتر از مقیاس کلامی پایین باشد نشانگر اختلال در توانایی سازمان دادن ادراکی است.

اگر نمره هوش کلامی بطور معنی دار بالاتر از هوش عملی باشد این تفاسیر قابل تامل است:

1) سطح تحصیلات نسبتا بالا

2) گرایش به بیش آموزی

3) کندی روانی حرکتی ناشی از افسردگی

4) دشواری کارکردن در تکالیف عملی

5) ضعف هماهنگی دیداری – حرکتی

6) سبک کار کردن به شیوه سنجیده

7) سبک کارکردن سریع و تکانشی که خطاهای نسبتا بیشتری را در آزمون عملی نشان می دهد.

8) دارندگان مشاغل تخصصی و افراد داری پیشرفت تحصیلی بالا

9) جمعیت بیماران روانی ( 5 و 6 نمره در نمره کلامی بالاتر)

10) بیماران آزایمر

11) افراد دارای مشکلات هماهنگی حرکتی

12) افراد داری ضایعه نیمکره راست 9 نمره کلامی بیشتر از عملی

13) V>P در بزرگسالان مد نظر است نه کودکان چون تعدا متغیر های مداخله گر برای کودکان بیشتر است، مغز آنان متقارن تر و انعطاف پذیر تر است.

14) اثر سکته تومور در قطعه گیجگاهی راست

15) اثر V>P در ضایعات حاد بیشتر از مزمن است.

16) پایین آمدن نمره مقیاس کلامی (15 نمره و بیشتر) بیانگر احتمال زیاد اختلال زبان است.

بین مقیاس کلامی، خرده مقیاس های مهم عبارتند از محاسبه و فراخنای ارقام که اگر نمره های آنها پایین باشد نشان دهنده ی اشکال در توجه و تمرکز است.

منبع: آزمون های روانی مارنات.

مرکز مشاوره و روان شناسی باران (گرگان) ...